نظامى در كابل احداث كرد . گرچه ما تاريخ دقيق تأسيس اين دو مكتب را به دست نياورديم ، از قرينه پيداست كه بايد پس از سال 1290 ه . ق باشد ، چرا كه دور دوم امارت او از سال 1285 تا 1296 ه . ق است و اين تاريخ نشان مىدهد كه تاريخ شروع تحولات فرهنگى در افغانستان همزمان با شروع آن در كشورهاى همسايه است ، ولى نتايج آن به هيچ وجه با كشورهاى همسايه برابرى نمىكند . اين فاصله كه در ابتدا بسيار اندك و ناچيز بود ، رفته‌رفته به اندازه‌اى زياد شد كه امروزه مقايسهء افغانستان با همسايگان كار دشوارى شده است ، زيرا پس از ايجاد مدارس عصرى در افغانستان ، دورانى كاملا ضدّ فرهنگى و ضدّ تمدن توسط عبد الرحمان در اين كشور حاكم مىشود كه تمامى نشانه‌هاى تمدن و ترقى را از بين مىبرد ، و به قول مورخ شهير كشور مرحوم غبار « هيچ نقطهء درخشانى در تاريخ اين عهد راجع به فرهنگ جديد ديده نمىشود . . . » روى اين اساس ، اندك تحولات فرهنگى انجام شده در عصر امير شير على خان ، با سياست ضد فرهنگى حاكم بعد از او به‌كلى نابود شد و افغانستان در تاريكى مطلق قرار گرفت ، كه تا امروز اثرات شوم اين ضربهء فرهنگى به حال خود باقى است . هنوز زخم ناشى از اقدامات جاهلانهء امير عبد الرحمان در پيكرهء ملت التيام نيافته است ، چرا كه نزديك به 22 سال از دروديوار وطن خون مىباريد و هيچ چراغى روشن نماند . افغانستان به گورستان فرهنگ و ادبيات تبديل شد و حاكمان ، قبركنان آن بودند . به قول مورخ معاصر هموطن استاد يزدانى « در طول 21 سال زمامدارى امير عبد الرحمان ، در سراسر افغانستان بين 20 تا 25 عنوان كتاب و رساله به چاپ رسيده است . » كه اكثر اين كتابهاى فقط جنبهء سفارشى و توجيه‌گرى اعمال امير را داشته است ، نه ماهيت